Vonne van der Meer: Ik verbind u door

Stel dat alles met alles in verband staat. Dat alle 'kleine en grote wreedheden' in een mensenleven tegelijk gevolg en oorzaak zijn. Dat niets, kortom, zomaar gebeurt.

Vonne van der Meer (1952) baseert haar nieuwe roman op dit' idee, dat even huiveringwekkend als metafysisch is. En ze brengt het overtuigend in beeld. Zo overtuigend datje eraan blijft haken, ook als het boek is dichtgeslagen. Niks dom toeval. Even bekijk je de eigen alledaagsheid met haar bezielde blik.

'Ik verbind u door' is een door en door religieuze roman, maar minder opzichtig dan de Vlielandtrilogie - 'Eilandgasten, 'De avondboot' en 'Laatste seizoen', haar doorbraak naar het grote publiek. Goddank wil nu geen verward meisje abortus plegen, noch uitgebluste man een eind aan zijn leven maken. Het maakt haar nieuwe roman verrassender én beter verteerbaar.

Net als in de Vlielandboeken laat Vonne van der Meer ook hier een indrukwekkende stoet personages voorbijtrekken. De mislukte vrijpartij van Edith met haar Berend in de vroege ochtend van dinsdag 10 september 2002 zet een lange reeks gebeurtenissen in gang die aan het eind van de dag culmineert in de moord op een vrome oude dame. Die werd al aangezegd in hoofdstuk één, zodat de lezer in aangename spanning blijft: wie gaat de daad voltrekken?

De verteller is een heuse engel. Dit geslachtsloze wezen houdt de loop der dingen nauwkeurig in de gaten, fladdert heel Nederland door, kan ieders gedachten le- zen, fluistert soms wat in een oor, maar ingrijpen lukt hem niet, hoezeer zijn veren ook ruisen en zijn pennen trillen. En zo valt ook de laffe moord niet te voorkomen.

Dit is een samenvatting die, zoals altijd bij geslaagde romans, het verhaal tekortdoet. Niet alle personages krijgen evenveel reliëf, maar Vonne van der Meers gave om iemand in een paar streken neer te zetten verdient bewondering. Haar stijl is behendig, onnadrukkelijk, dienstbaar aan wat ze kwijt wil. Spaarzaam piept er nog een fraaie metafoor tussendoor. Dit is de humeurige Berend, baas van een koeriersbedrijf; ,,Hij was nooit te beroerd om de handen uit de mouwen te steken, maar vandaag had hij geen zin om aardig te zijn; vandaag voelde hij zich ook zo'n groot onhandig pak, omwonden met stug touw." Sterk blijft ze in scènes. Als Berend zich afreageert op een nietsvermoedende ondergeschikte die popelt hem de foto's van zijn nieuwe huis te laten zien, hoop je dat de filmrechten al zijn aangekocht.

'Ik verbind u door' doet trouwens denken aan een film: 'Le fabuleux destin d'Ainelic Poulain', kassucces uit 2001. Ook daar de lange keten van oorzaak en gevolg - alleen blijkt de engelachtige Amélie heel wel in staat de loop der dingen naar haar hand te zetten.

De engel van Vonne van der Meer is machteloos. De schrijver is machteloos. „Personages hebben hun vrijheid", zei ze ooit in een interview. „Ze zijn autonoom. Ik geloof niet datje mensen kunt bekeren, ik geloof evenmin datje als schrijver je personages kunt bekeren." Engel en schrijver doorzien de lange keten van oorzaak en gevolg, maar hoezeer de vingers ook jeuken, mensen hebben hun lot in eigen hand.

De boodschap is evident. Alleen wie kans ziet over zichzel heen te springen, zoals het ergens heet, zal het lukken om 'het kwade om te smeden tot iets goeds'. Zolang mensen daartoe niet in staat zijn, is elke krenking het begin van een nieuwe reeks 'kleine en grote wreedheden'.
Het begin van een nieuw verhaal.

Trouw | Elma Drayer